Medical Service

Home / Medical Service / Medical Treatment / ASI – Active-Specific Immunotherapy

ASI – Active-Specific Immunotherapy

คำอธิบายและความเป็นมา (Description & Background)

Active-Specific Immunotherapy (ASI) คือแนวทางการรักษาที่มุ่งเน้นการกระตุ้นหรือปรับเปลี่ยนการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันของผู้ป่วยโดยตรง (Active Immune Response) ให้มีความจำเพาะเจาะจงต่อแอนติเจนเป้าหมาย (Antigen-Specific) แตกต่างจาก Passive Immunotherapy ที่เป็นการให้สารภูมิคุ้มกันสังเคราะห์หรือเซลล์ภูมิคุ้มกันจากภายนอกเข้าไปทำหน้าที่แทน

จุดกำเนิดของ ASI เริ่มต้นจากการพัฒนาวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อ ก่อนจะขยายสู่การรักษาโรคมะเร็ง (Coley’s toxins ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 สู่ Cancer Vaccines และ Autologous Tumor Cell Lysates ในปัจจุบัน) ตลอดจนการพัฒนา Allergen-Specific Immunotherapy (AIT) โดย Leonard Noon ในปี 1911

ในทางเวชศาสตร์บูรณาการและเวชศาสตร์ชะลอวัย (Functional & Anti-aging Medicine) ASI ถูกขยายขอบเขตมาสู่การเป็นเครื่องมือปรับสมดุลภูมิคุ้มกัน (Immune Modulation/Immunometabolic Reprogramming) เพื่อรักษาโรคภูมิแพ้และโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune Diseases) ควบคู่กับการควบคุมสภาวะการอักเสบเรื้อรังระดับต่ำ (Inflammaging)

กลไกทางชีววิทยาและอื่นๆ (Biological Mechanisms & Others)

กลไกทางสรีรวิทยาและระดับโมเลกุลของ Active-Specific Immunotherapy จำแนกตามพยาธิสภาพของกลุ่มโรคเป้าหมายออกเป็น 2 ทิศทางหลัก:

การกระตุ้นภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์เป้าหมาย (Immune Activation – Cancer):
- การประมวลผลและนำเสนอแอนติเจน (Antigen Processing & Presentation): Dendritic Cells (DCs) ทำหน้าที่จับ Tumor-Associated Antigens (TAAs) หรือ Tumor-Specific Neoantigens แล้วนำเสนอผ่านโมเลกุล Major Histocompatibility Complex (MHC Class I และ Class II) ร่วมกับโมเลกุลส่งสัญญาณร่วม (Co-stimulatory molecules: CD80/CD86)
- การกระตุ้น Effector T-cells: ส่งเสริมการสร้าง Interleukin-12 (IL-12) และ Interferon-gamma (IFN-) เพื่อกระตุ้นการเพิ่มจำนวนของ CD8+ Cytotoxic T Lymphocytes (CTLs) และ Th1 cells เข้าแทรกซึมและทำลายเซลล์มะเร็ง
- การปรับ Tumor Microenvironment (TME) ในเชิง Functional Medicine: สภาวะ Oxidative Stress, ความไม่สมดุลของ Gut Microbiota และ Mitochondrial Dysfunction ส่งผลให้เกิด Immune Exhaustion การฟื้นฟูชีวเคมีระดับเซลล์ช่วยส่งเสริมให้ T-cell ทำงานตอบสนองต่อ ASI ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การเหนี่ยวนำความทนทานของระบบภูมิคุ้มกัน (Immune Tolerance Induction – Allergy & Autoimmunity):
- การเหนี่ยวนำ Regulatory Cells: การให้แอนติเจนในขนาดและสภาวะที่เหมาะสมกระตุ้นการทำงานของ Tolerogenic DCs ซึ่งส่งเสริมการสร้าง Regulatory T cells (Treg: CD4+CD25+FoxP3+) และ Regulatory B cells (Breg)
- การหลั่ง Anti-inflammatory Cytokines: Treg ปลดปล่อยสารต้านการอักเสบ ได้แก่ IL-10 และ Transforming Growth Factor-beta (TGF-) เพื่อยับยั้งการทำงานของเซลล์ Th2 (ในโรคภูมิแพ้) และ Th1/Th17 (ในโรค Autoimmune)
- การปรับเปลี่ยน Antibody Isotype (Class Switching): ส่งเสริมการสร้าง Blocking Antibodies โดยเฉพาะ IgG4 และ IgA เพื่อแข่งขันจับกับแอนติเจน ป้องกันการกระตุ้น Mast cells และ Basophils จึงลดการหลั่ง Histamine และสารสื่ออักเสบ

ขั้นตอนการปฏิบัติ (Practical Steps)

เก็บตัวอย่างเลือดผู้ป่วย
ขยายขอบเขตทางแอนติเจน ทั้งส่วนที่เป็นเชื้อก่อโรค และแอนติเจนมะเร็ง จากผู้ป่วย
เตรียมการผลิต เป็น วัคซีน
บริหารยา ด้วยการฉีดใต้ผิวหนัง แบบ up-dosing phase ทุกวันติดต่อกัน 30 วัน
การปรับสภาพแวดล้อมทางชีววิทยาเพื่อสนับสนุนระบบภูมิคุ้มกัน (Biological Terrain
Optimization):
- โภชนาการต้านการอักเสบ (Anti-inflammatory/Elimination Diet) เพื่อลดภาระการกระตุ้นภูมิคุ้มกันส่วนเกิน
- การเสริมสารอาหารที่จำเป็นต่อการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันและ Treg Induction เช่น วิตามินดี 3 (ร่วมกับ K2),
  วิตามินเอ, โอเมกา-3 (EPA/DHA), สารสกัดขมิ้นชัน (Curcumin) และ Short-Chain Fatty Acids (SCFAs)
- ประเมินทาง Functional Medicine: ตรวจภาวะลำไส้รั่ว (Intestinal Permeability),
  ความสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ (Gut Dysbiosis), และดัชนีการอักเสบระดับเซลล์ (hs-CRP, IL-6, ESR)
การติดตามผลทางคลินิกและห้องปฏิบัติการ (Monitoring & Surveillance):
- ติดตามค่าทางชีววิทยา: Specific IgG4/IgE ratio, ระดับ Autoantibodies, circulating tumor DNA (ctDNA)
  หรือสัดส่วนของ Immune Cell Subsets (Treg/Th17 ratio) ควบคู่กับอาการทางคลินิก

ประโยชน์ (Benefits)

การปรับสมดุลโครงข่ายภูมิคุ้มกันที่ต้นเหตุ (Disease Modification): มุ่งแก้ไขที่ต้นตอของความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน แทนการกดอาการชั่วคราว
ความจำเพาะสูงและผลข้างเคียงต่ำ (High Target Specificity): ส่งผลเฉพาะต่อเซลล์มะเร็งหรือแอนติเจนก่อโรค ลดการทำลายเซลล์ปกติเมื่อเทียบกับเคมีบำบัดหรือยากดภูมิคุ้มกันทั่วไป
การสร้างความจำของระบบภูมิคุ้มกัน (Immunological Memory): กระตุ้นการสร้าง Memory T และ B cells ส่งผลให้เกิดการควบคุมโรคหรือความทนทานต่อแอนติเจนในระยะยาวหลังสิ้นสุดการรักษา
ลดการพึ่งพายากลุ่มกดภูมิคุ้มกันและสเตียรอยด์: ช่วยลดความเสี่ยงจากผลข้างเคียงระยะยาวของการใช้ Corticosteroids, Antihistamines หรือ Broad-spectrum Immunosuppressants

ผู้ที่อาจจะได้รับประโยชน์จากการรักษา (Indications)

จากหลักฐานเบื้องต้น และกลไกทางพยาธิสรีรวิทยา โรคและสภาวะดังต่อไปนี้ อาจจะได้รับประโยชน์:

กลุ่มโรคภูมิแพ้ (Allergic Diseases):
- โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis)
- โรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic Rhinoconjunctivitis)
- โรคหอบหืดจากภูมิแพ้ระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง (Mild to Moderate Allergic Asthma)
- ภาวะแพ้พิษแมลงกัดต่อย (Hymenoptera Venom Allergy)
กลุ่มโรคมะเร็ง (Malignancies):
- มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา (Cutaneous Melanoma)
- มะเร็งต่อมลูกหมาก (Prostate Cancer)
- มะเร็งไต (Renal Cell Carcinoma)
- มะเร็งลำไส้ (Colon Cancer)
- มะเร็งอื่น ๆ
- ผู้ป่วยหลังการผ่าตัดที่มีความเสี่ยงต่อการกลับเป็นซ้ำ โดยใช้เป็น Adjuvant Therapy
กลุ่มโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune Conditions): (หมายเหตุ: หลักฐานเชิงประจักษ์ในมนุษย์สำหรับการใช้ Antigen-Specific Tolerance ในกลุ่ม Autoimmune ยังอยู่ในระดับการทดลองทางคลินิกระยะต้น (Phase I/II Trials))
- โรคเบาหวานชนิดที่ 1 ระยะเริ่มต้น (New-onset Type 1 Diabetes)
- โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (Multiple Sclerosis)
- โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (Rheumatoid Arthritis)

ข้อห้าม (Contraindications)

ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง (Severe Primary or Secondary Immunodeficiency): ภาวะที่ระบบภูมิคุ้มกันไม่สามารถตอบสนองต่อการกระตุ้นหรือปรับสมดุลได้
การติดเชื้อรุนแรงเฉียบพลัน (Severe Acute Systemic Infections) หรือภาวะ Sepsis
โรคหอบหืดรุนแรงที่ยังควบคุมอาการไม่ได้ (Severe Uncontrolled Asthma – FEV1 < 70%): สำหรับการทำ AIT เนื่องจากมีความเสี่ยงสูงต่อภาวะหลอดลมหดเกร็งรุนแรง
ภาวะอวัยวะล้มเหลวระยะสุดท้าย (End-Stage Renal or Hepatic Failure)
ผู้ป่วยที่ไม่สามารถสื่อสารหรือให้ความร่วมมือในการติดตามอาการฉุกเฉินได้

ข้อควรระวัง (Precautions)

ความเสี่ยงต่อการกำเริบของโรค (Disease Flare-ups): ในผู้ป่วย Autoimmune การกระตุ้นภูมิคุ้มกันอาจมีความเสี่ยงต่อการกระตุ้นปฏิกิริยาการอักเสบของเนื้อเยื่อเป้าหมายโดยไม่ได้ตั้งใจ
การใช้ร่วมกับยาบางชนิด: เช่น Beta-blockers (ขัดขวางการออกฤทธิ์ของ Epinephrine หากเกิดภาวะแพ้รุนแรง) หรือ High-dose Immunosuppressants (อาจยับยั้งการตอบสนองต่อ Active Immunotherapy)
ความแปรปรวนของการตอบสนองเฉพาะบุคคล (Inter-individual Variability): ประสิทธิภาพการรักษาขึ้นอยู่กับพันธุกรรม (HLA Subtypes), สภาวะทางเมแทบอลิซึม, และไมโครไบโอมของผู้ป่วยแต่ละราย

บทสรุป (Conclusion)

Active-Specific Immunotherapy (ASI) ถือเป็นนวัตกรรมสำคัญที่เชื่อมโยงวิทยาภูมิคุ้มกันระดับโมเลกุลเข้ากับหลักการส่งเสริมสุขภาพแบบองค์รวม โดยมุ่งเน้นการปรับโครงข่ายภูมิคุ้มกันที่ต้นเหตุ

ในโรคภูมิแพ้ (AIT) มีหลักฐานเชิงประจักษ์รองรับอย่างชัดเจน ส่วนในโรคมะเร็ง (Neoantigen/DC Vaccines) และโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Tolerogenic Vaccines) มีการศึกษาวิจัยทางคลินิกอย่างต่อเนื่อง ประสบการณ์ในการรักษามะเร็งแบบบูรณาการ บ่งชี้ค่อนข้างชัดเจนว่า โรคมะเร็งเป็นโรคที่มีกลไกหลบหนีระบบภูมิคุ้มกัน ส่งผลให้การรักษาทุกชนิดได้ผลไม่เต็มที่ และการใช้ ASI ร่วมการรักษาทำให้เอาชนะข้อจำกัดนั้นได้ และทำให้ตอบสนองต่อการรักษาที่กำลังดำเนินอยู่

บรรณานุกรม

Akdis, M., & Akdis, C. A. (2014). Mechanisms of allergen-specific immunotherapy: multiple suppressor factors at work in immune tolerance to allergens. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 133(3), 621-631.
Guo, C., Manjili, M. H., Subjeck, J. R., Sarkar, D., Fisher, P. B., & Wang, X. Y. (2013). Therapeutic cancer vaccines: past, present, and future. Advances in Cancer Research, 119, 421-475.
Pozsgay, M., & Calderon, M. A. (2016). The relationship between autoimmunity and specific immunotherapy. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 12(10), 2636-2641.
Sabatos-Peyton, C. A., Verhagen, J., & Wraith, D. C. (2010). Antigen-specific immunotherapy of autoimmune and allergic diseases. Current Opinion in Immunology, 22(5), 609-615.
Saxena, M., van der Burg, S. H., Melief, C. J., & Bhardwaj, N. (2021). Therapeutic cancer vaccines. Nature Reviews Cancer, 21(6), 360-378.

National Institutes of Health (NIH) | (.gov)

Shamji, M. H., & Durham, S. R. (2017). Mechanisms of allergen immunotherapy for inhaled allergens and predictive biomarkers. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 140(6), 1485-1498.
Zhang, L., et al. (2025). Current progress in neoantigen-based dendritic cell vaccines for cancer immunotherapy. Frontiers in Immunology, 16, 12533755.

 Vermorken, J. B., Claessen, A. M., van Tinteren, H., Gall, H. E., Ezinga, R., Meijer, S., Scheper, R. J., Rankin, E. M., Schper, R. J., & Pinedo, H. M. (1999). Active specific immunotherapy for stage II and stage III human colon cancer: a randomised trial. The Lancet, 353(9150), 345–350.

National Institutes of Health (NIH) | (.gov)

 Morton, D. L., Hsueh, E. C., Essner, R., Foshag, L. J., O’Day, S. J., Bilchik, A. J., Gupta, R. K., Hoon, D. S., Ravindranath, M. H., Nizze, J. A., Gammon, G., Wanek, L. A., & Wang, H. J. (2002). Prolonged survival of patients with resected stage III melanoma of the skin in a randomized phase III trial of active specific immunotherapy with a polyvalent melanoma vaccine. Annals of Surgery, 236(4), 438–449.

 Hanna, M. G., Jr., Hoover, H. C., Jr., Vermorken, J. B., Harris, J. E., & Pinedo, H. M. (2001). Adjuvant active specific immunotherapy of stage II and stage III colon cancer with an autologous tumor cell vaccine: first planned interim analysis of the Eastern Cooperative Oncology Group (E5283) trial. Journal of Clinical Oncology, 19(6), 1645–1654.

National Institutes of Health (NIH) | (.gov)

 Berd, D., Sato, T., Cohn, H., Maguire, H. C., Jr., & Mastrangelo, M. J. (2001). Treatment of metastatic melanoma with an autologous, hapten-modified melanoma vaccine: regression of distant metastases. International Journal of Cancer, 94(4), 531–539.

 Harris, J. E., Ryan, L., Hoover, H. C., Jr., Stuart, R. K., Oken, M. M., Benson, A. B., 3rd, Mansour, E., Haller, D. G., Manola, J., & Hanna, M. G., Jr. (2000). Adjuvant active specific immunotherapy for stage II and III colon cancer with an autologous tumor cell vaccine: Eastern Cooperative Oncology Group Study E5283. Journal of Clinical Oncology, 18(1), 148–157.

 Schirrmacher, V., Feuerer, M., Fournier, P., Ahlert, T., Umansky, V., & Beckhove, P. (2003). T-cell primed in bone marrow: active specific immunotherapy (ASI) in clinical and preclinical models of human cancer. Seminars in Oncology, 30(3 Suppl 8), 41–49.

 Jocham, D., Richter, A., Hoffmann, L., Iwig, K., Fahlenkamp, D., Zakrzewski, G., Schmitt, E., Dannenberg, T., Lehmacher, W., von Wietersheim, J., & Doehn, C. (2004). Adjuvant autologous renal tumour cell vaccine and risk of tumour progression in patients with renal-cell carcinoma: a randomised controlled trial. The Lancet, 363(9409), 594–599.

 Hoover, H. C., Jr., Brandhorst, J. S., Peters, L. C., Surdyke, M. G., Takeshita, Y., Madariaga, J., Muenz, L. R., & Hanna, M. G., Jr. (1993). Adjuvant active specific immunotherapy for human colorectal cancer: 6.5-year median follow-up of a phase III prospectively randomized trial. Journal of Clinical Oncology, 11(3), 390–399.

 Nemunaitis, J. (2003). Active, specific immunotherapy for lung cancer: hurdles and strategies using genetic modification.Lung Cancer, 41(Suppl 1), S23–S30.

National Institutes of Health (NIH) | (.gov)

 Wallack, M. K., Sivanandham, M., Balch, C. M., Urist, M. M., Robinson, W. A., Dallow, T., Bartolucci, A. A., & Bordelon, L. (1998). A phase III randomized systemic active specific immunotherapy study of melanoma patients using a vaccinia melanoma oncolysate. Cancer, 82(7), 1247–1255.

 Sondak, V. K., Liu, P. Y., Tuthill, R. J., Kempf, R. A., Unger, J. M., Sosman, J. A., Thompson, J. A., Jacobs, I. A., Lee, C. P., & Flaherty, L. E. (2002). Adjuvant immunotherapy of resected, intermediate-thickness, node-negative melanoma with an allogeneic melanoma vaccine: overall results of a randomized trial of the Southwest Oncology Group. Journal of Clinical Oncology, 20(8), 2058–2066.

 Mobus, V. J., Baum, R. P., Bolle, M., Kreienberg, R., & Biersack, H. J. (2003). Active specific immunotherapy in ovarian cancer: induction of humoral and cellular immune responses by vaccination with autologous tumor cells. International Journal of Gynecological Cancer, 13(4), 428–435.

 O’Boyle, K. P., Zamore, R., Adkins, D., & Hanna, M. G., Jr. (2011). Active specific immunotherapy (OncoVAX) in patients with stage II colorectal cancer: extended long-term follow-up results. Journal of Clinical Oncology, 29(15_suppl), 3583.

National Institutes of Health (NIH) | (.gov)

 Hanna, M. G., Jr. (2012). Active-specific immunotherapy of human cancers with the heat-killed bacillus Calmette-Guérin (BCG) and autologous tumor cell vaccine. Vaccine, 30(29), 4347–4352.

National Institutes of Health (NIH) | (.gov)

 Schulman, C. C., & Denis, L. J. (2001). Active specific immunotherapy in prostate cancer: clinical perspective and review of trials. Urologic Oncology: Seminars and Original Investigations, 6(5), 195–202.

 Hsueh, E. C., & Morton, D. L. (2003). Antigen-based active specific immunotherapy for melanoma. Seminars in Cancer Biology, 13(6), 401–407.

 Liang, X., & Hanna, M. G., Jr. (2014). Active specific immunotherapy: Using tumor heterogeneity to successfully fight cancer. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 10(12), 3465–3470.

National Institutes of Health (NIH) | (.gov)

 Wittke, F., Baxmann, R., & Drenk, K. (2001). Adjuvant active specific immunotherapy of non-small cell lung cancer using autologous tumor cell vaccine: long-term observation. Anticancer Research, 21(5), 3737–3744.